Đặc Sản Hà Nội Qua Ca Dao, Tục Ngữ

Nghệ thuật ẩm thực Hà Nội đã được nhiều nhà văn nhắc tới nhưng có lẽ không tác phẩm nào hàm chứa được nhiều món ăn Hà Nội mà lại dễ thuộc, dễ nhớ, dễ đi vào lòng người như ca dao, tục ngữ:

Cốm Vòng, gạo tám Mễ Trì
Tương Bần, húng Láng có gì ngon hơn?

Trong câu ca dao trên chỉ có tương Bần không phải là đặc sản Hà Nội mà thuộc tỉnh Hưng Yên, Cốm Vòng là món quà đặc biệt của Hà Nội, chỉ có vào mùa thu. Khi đem bán, người dân làng Vòng (Dịch Vọng) gói cốm vào lá sen Hồ Tây, buộc lại bằng sợi rơm vàng vừa mới tuốt.

Vùng Mễ Trì nổi tiếng là sản xuất ra nhiều thóc gạo ngon, đặc biệt là tám xoan Mễ Trì thì không nơi nào sánh kịp.

Mễ Trì thơm gạo tám xoan
Dự hương, dé cánh thóc vàng như tơ.

Làng Láng có tên nôm là Yên Lãng nằm ven thành cổ Thăng Long xưa. Đây là làng rau gia vị góp mặt vào hầu hết các món dân dã cho đến các món sơn hào hải vị:

Đi đâu mà chẳng biết ta
Ta ở kẻ Láng vốn nghề trồng rau
Rau thơm, rau húng, rau mùi
Thì là, cải cúc, húng dồi, hành hoa
Mồng tơi, mướp đắng, ớt, cà
Bí đao, đậu ván vốn nhà trồng nên

Khác với làng Láng chuyên trồng các thứ gia vị thì làng Bằng thuộc huyện Thanh Trì lại nổi tiếng về hoa quả:
Vải ngon thì nhất làng Bằng
Khắp thành Hà Nội hỏi rằng đâu hơn
Củ đậu Bằng thượng thiếu gì
Dưa hấu Bằng hạ đâu bì được chăng?

Làng Bằng Liệt xưa có hai xóm thượng và hạ có cánh đồng vải rất ngon từng được chọn để tiến vua, đồng thời có cánh đồng màu rộng lớn trồng dưa hấu. Thế nên mới có câu “Bằng vải, Bằng dưa, Linh cua, Tứ bún”. Bằng vải chính là xóm Thượng còn bằng dưa là xóm Hạ. Còn Linh là làng Linh Đàm xưa. Huyện Thanh Trì xưa ở cạnh khu đầm lớn, nhiều ruộng trũng nên thường bắt cua bán để sinh sống. Tứ ở đây là làng “bún sen Tứ Kì”:

Bún ngon, bún mát Tứ Kì
Pháp Vân cua ốc đồn thì chẳng ngoa

Tứ Kì có tên cổ là Đình Gạnh thuộc xã Hoằng Liệt, Thanh Trì có nghề làm bún, khi bán thường gói bún vào lá sen. Ngay bên cạnh là làng Pháp Vân, vì quanh làng có cánh đồng trũng nên thường đi bắt cua, ốc rồi lấy bún Tứ Kì để nấu bún riêu, bún ốc bán. Vậy nên mới có câu “kẻ Kì gánh cân, kẻ Vân gánh nánh”.

Vải Quang, húng Láng ngổ Đầm
Cá rô đầm Sét, sâm cầm Hồ Tây

Tương truyền rằng đầm Sét vốn là khúc sông Kim Ngưu trước kia có nối với Hồ Tây, khi nước chảy qua làng Sét thuộc xã Thịnh Liệt, Thanh Trì bị cạn lại thành một giải đầm lớn. Nơi đây có loại cá rô vừa to, ngon lại chắc thịt.

Sâm cầm là thứ chim quý ở phương Bắc mỗi mùa đông lại bay về trú ngụ ở Hồ Tây tránh rét. Đây là loại đặc sản quý hiếm có thịt béo, thơm ngon. Ngày xưa, triều Nguyễn thường lệnh phải bắt đem vào Huế tiến vua.

Làng Quang (tức làng Thanh Liệt-Thanh Trì) nổi tiếng với “dưa vải khắp đồng” và “ngô khoai khắp ruộng”:

Ớt cay là ớt Định Công
Nhãn ngon là loại nhãn lồng làng Quang.

Riêng làng Hoàng Mai lại chuyên nghề “cất rượu khê nồng” nên được gọi là làng Mơ rượu (để phân biệt với làng Mơ cơm-Tương Mai chuyên làm hàng bán cơm). Nghề nấu rượu ở đâu được cha truyền con nối, nổi tiếng khắp vùng. Rượu Mơ được phong là công chúa của các loại rượu bởi sự tinh khiết, say dịu, thanh bạch của nó:

Em là con gái kẻ Mơ
Em đi bán rượu tình cờ gặp anh
Rượu ngon chẳng quản be sành…

ở ven đê sông Hồng lại có câu: “Giò Chèm, nem Vẽ, chuối Xù” nói về đặc sản của làng Chèm-Thụy Phương, làng Vẽ-Đông Ngạc và làng Xù, Phú Xá thuộc huyện ngoại thành Từ Liêm. Còn nằm bên hữu ngạn con sông Hồng là:

Thanh Trì có bánh cuốn ngon
Có gò Ngũ nhạc có con sông Hồng…

Bánh cuốn vùng này được tráng rất mỏng, mịn và được thoa hành mỡ vào mặt bánh tạo nên độ óng mượt, mát rượi. Xưa thường thích dùng với vài miếng đậu Mơ rán phồng, nóng hôi hổi.

Đặc sản Hà Nội còn rất nhiều và kho tàng ca dao tục ngữ về mảng ẩm thực Hà Nội cũng còn rất phong phú, khó có thể kể hết ra đây như: “ổi Định Công”, “hồng làng Quang”, “chè vối cầu Tiên”, “rượu hũ làng Ngâu”, “bánh đúc trâu làng Tó”, “cháo Dương tương Sủi”, “cá chép đầm Đại”, “kẹo mạch nha An Phú”, “kẻ Lủ thì bán bỏng rang”, “khoai lang Triều Khúc”, “nước mắm Kẻ Đô”, “mắm tôm xanh làng Đam”…

Tiếc rằng cho tới ngày nay, nhiều món đặc sản chỉ còn trong văn thơ, trong truyền tụng. Và nhiều món đặc sản khác cũng đang theo đà công nghiệp hóa mà làm mất đi những giá trị truyền thống lâu đời. Mong sao sẽ đến một ngày thế hệ sau lại được thưởng thức những món ăn Hà Nội một thời để hiểu, để lưu truyền được mãi những câu ca dao, tục ngữ về ẩm thực Hà Nội.

Tác giả: Không rõ

Nguồn: cadaotucngu.daitudien.com

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s